سرویس‌های خبری

خبر

شناسه خبر :

۲۳۸۲۹

تاریخ انتشار :

۱۳۹۸/۱۰/۲۰ ۱۱:۰۴

پیامدهای راهبردی حمله موشکی ایران/ محمدعلی رفیعی



حیاتی‌ترین هدف دولت‌ها، بقا و امنیت است، و تنها راه امنیت هم افزایش قدرت و برقراری موازنه قدرت در برابر کشورهایی است که موجب تهدید و ناامنی هستند. البته همه کشورها نسبت به سایر کشورها احساس تهدید نمی‌کنند.

محمدعلی رفیعی (کارشناس سیاست خارجی) نوشت: حیاتی‌ترین هدف دولت‌ها، بقا و امنیت است، و تنها راه امنیت هم افزایش قدرت و برقراری موازنه قدرت در برابر کشورهایی است که موجب تهدید و ناامنی هستند. البته همه کشورها نسبت به سایر کشورها احساس تهدید نمی‌کنند. نزدیکی جغرافیایی، قدرت نظامی و اقتصادی، قصد حمله و توانایی حمله از جمله عوامل عمده‌ای است که احساس تهدید را به وجود می‌آورند. راهبرد دولت‌ها برای برقراری موازنه قدرت یا موازنه تهدید در برابر تهدید احتمالی سایر کشورها یا باید موجب افزایش قدرت خود شود یا قدرت طرف مقابل را کاهش دهد. این راهبردها را می‌توان به چهار دسته تقسیم کرد: موازنه خارجی یعنی ائتلاف و اتحاد با کشورهای قدرتمند؛ موازنه داخلی یعنی افزایش توان داخلی؛ فرار از مسئولیت و همراه شدن با طرف قدرتمند؛ و حمله پیش‌دستانه با هدف کاهش قدرت کشور تهدیدکننده.

با لحاظ معیارهای ایجاد تهدید، به سادگی کشورهای تهدیدآفرین در خاورمیانه برای سایرین معلوم می‌شود: عراق، عربستان ایران و اسرائیل اتمی. عربستان با ایجاد شورای همکاری خلیج فارس در میانه جنگ ایران و عراق، در کنار اتحاد تاریخی با آمریکا، هم امنیت خود را تضمین کرد و هم کشورهای تهدیدآفرین برای سایرین را به ایران و عراق محدود کرد. جنگ اول خلیج فارس در دهه 90 میلادی آغاز روندی بود که در حمله آمریکا به عراق در سال 2003 به اوج خودش رسید، و آن روند، تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه بود. عراق صدام با حمله به کویت به پایان خود سلام کرد و طی یک دهه بعد، سایر کشورهای منطقه با حمایت آمریکا موفق شدند با جنگ پیش‌دستانه یکی از منابع تهدید خود را از میان ببرند. اسرائیل هم در کنار داشتن بمب اتم، با پیوند راهبردی با آمریکا امنیتش را تضمین کرد.

حضور ارتش یک ابرقدرت در مرزهای بلافصل ایران همراه با تهدید مکرر (از جمله محور شرارت یا همه گزینه‌ها روی میز است) طی دو دهه اخیر تمامی عوامل ایجاد تهدید را برای ایران به وجود آورد. راه‌های موازنه‌سازی برای ایران هم همان چهار گزینه است: اتحاد با روسیه، افزایش قدرت نظامی (و اقتصادی)، حمله پیش دستانه علیه آمریکا یا کنار آمدن با آمریکا. حدود 20 سال پیش، اتحاد با روسیه در مقابل آمریکا، فارغ از خواست ایران، استقبالی از سوی روسیه بازمانده از شوروی نمی‌شد. حمله پیش‌دستانه هم بی‌معنی بود. کنار آمدن با آمریکا می‌توانست گزینه کم‌هزینه‌‌ای باشد اما به دلایلی مانند عدم توازن شدید قدرت دو طرف و تشدید حس ناامنی سایر کشورهای منطقه از جمله عربستان و اسرائیل با همکاری ایران و آمریکا، این گزینه نیز عملیاتی نبود. تنها گزینه ایران افزایش توان نظامی برای مقابله احتمالی بود. سیاست توسعه موشکی و شبکه گروه‌های محور مقاومت ذیل همین راهبرد محسوب می‌شود. 

ایران بارها اعلام کرده به هیچ وجه نیت حمله به سایر کشورهای منطقه ندارد (تلاش برای اثبات حسن نیت در چارچوب معیارهای ایجاد حس تهدید)، و حضور ارتش آمریکا برخلاف تصور کشورهای منطقه، بیشتر موجب ناامنی منطقه‌ای خواهد بود (یعنی ایران به ناچار مجبور به مقابله و ایجاد موازنه تهدید خواهد شد). مشخص است که هدف نهایی ایران، خروج نظامی آمریکا در منطقه است که طبعاً موجب برهم خوردن موازنه به ضرر کشورهای منطقه می‌شود، اما ایران خواهان اثبات این مسأله است که علیرغم برهم خوردن موازنه قدرت به نفع ایران، اما با همکاری منطقه ای (که لازمه آن، حسن نیت است) نیازی به ایجاد موازنه تهدید از سوی سایر کشورها نیست (البته این راهبرد یک استثنا دارد: ناامن‌سازی برای اسرائیل).

اکنون با این چارچوب گفته شده، می‌توان گفت فارغ از میزان هزینه‌های وارد شده به پایگاه آمریکا (یا ادعای برخی رسانه ها مبنی بر هماهنگی و نمایشی بودن حمله موشکی ایران)، این حمله دستاوردهای راهبردی برای ایران به ارمغان آورده است:

1. ایران پیش از ترور سردار سلیمانی، مجبور بود برای اثبات دو ادعای اصلی خود (حسن نیت نسبت به کشورهای منطقه و ناامن سازی منطقه توسط آمریکا)، دست به مقابله نیابتی با نیروهای آمریکایی بزند، که بعضاً کشورهای ثالث هم دچار هزینه می‌شدند و هر دو ادعای ایران توسط رقبا زیر سؤال می‌رفت. این حمله موشکی به پایگاه آمریکایی در واکنش به اقدام تحریک‌آمیز آمریکا و عدم ضربه به هیچ کشور ثالثی، یک رفتار منطبق با راهبرد ایران بدون هزینه‌های جانبی بود.

 2. کشورهای منطقه با حضور نیروها و پایگاه‌های آمریکا خواهان تضمین امنیت خود بودند. این امنیت دو سطح تاکتیکی و راهبردی دارد: خرید تسلیحات و سامانه‌های دفاعی در سطح تاکتیکی (ناتوانی از حمله) و حضور آمریکا به عنوان قدرتمندترین کشور (نبود اراده حمله)، امنیت را در سطح راهبردی تأمین کند. این حمله موشکی، امنیت مورد انتظار را نابود کرد. هماهنگی پیشینی جهت عدم رهگیری موشک‌ها تفاوتی در اصل آن ایجاد نمی‌کند. اگر آمریکا حاضر باشد به هر دلیلی پایگاه خود را درمعرض حمله ایران قرار دهد، چه تضمینی هست این کار را با سایر کشورها انجام ندهد.

3. با توجه به اطلاع دولت و ارتش عراق از حمله موشکی ایران، اطلاع آمریکا از حمله محتمل است. اما این مسأله در اصل ماجرا و در سطح راهبردی تفاوتی ایجاد نمی‌کند، بلکه کاهش خسارت آمریکا فقط مانع از بروز جنگ شده است. قدرت کشورهایی مانند ایران، نامتقارن محسوب می‌شود. معنای نامتقارن نه فقط تاکتیک‌های نظامی را در بر می‌گیرد، بلکه معنای اصلی راهبرد آن، حرکت در حوزه خاکستری یعنی نه جنگ نه صلح است. امتیاز و برتری ایران و سایر گروه‌های محور مقاومت، بازی در زمین خاکستری است به گونه‌ای که طرف مقابل نتواند یک جنگ تمام عیار را آغاز کند.

پ ن ۱. در سطح راهبرد جهانی، آمریکا سال‌ها پیش (از سال 2008 به صورت رسمی) اعلام کرده است که برای تمرکز توان خود جهت مقابله با چین به عنوان رقیب اصلی، قصد خروج از خاورمیانه را دارد. حفظ جریان انرژی خاورمیانه به عنوان گزینه کنترلی رقبا به خصوص چین، و یکی از مهم‌ترین مصادیق اصل استثناگرایی سیاست خارجی آمریکا یعنی اسرائیل دو عامل عمده جهت حضور (حداقلی) آمریکا در خاورمیانه است. خروج تدریجی آمریکا از خاورمیانه با ملاحظه آن دو عامل، یعنی جنگ جدیدی به وقوع نخواهد پیوست، اما نقاط کلیدی در منطقه همچنان در دست آمریکا باقی بماند. عامل اول باعث شده تا چین و روسیه به شدت تلاش کنند جای خالی آمریکا را در منطقه با تمرکز بر دسترسی مطمئن به جریان انرژی، پر کنند. عامل دوم هم که نهایتاً حفظ امنیت اسرائیل را مدنظر دارد، با مقابله ایران و متحدانش روبرو شده است.

پ ن ۲. با توجه به راهبرد آمریکا و سایر شرایط جهانی، خاورمیانه در حال تبدیل از مونوپولی به چندقدرتی است. در این وضعیت، ایران می‌تواند امیدوار باشد مانع راهبردی جهانی جهت نزدیک شدن کشورهای خلیج فارس به ایران وجود تدریجا از بین برود. با توجه به حضور روسیه و چین در منطقه و امکان میانجیگری آن‌ها می‌تواند این موضوع، تسریع شود. همان طور که در ابتدا درباره راهبردهای موازنه‌بخش دولت‌ها گفته شد، می‌توان به این موضوع نیز اشاره کرد که افزایش توان داخلی بدون قدرت اقتصادی هم موجب محدود شدن تداوم سیاست موازنه داخلی می‌شود، و هم در دوران تحول قدرت در منطقه، ایران نمی‌تواند با رقبای جدید مقابله کند و سهم خود را در منطقه حفظ کند. کاهش نقش ایران در دوره جدید، انگیزه سایر قدرت‌ها را برای همکاری منطقه‌ای میان ایران و کشورهای خلیج فارس نیز کمرنگ می‌کند.

کلید واژگان

تبلیغات











پربازدیدترین ها

بیرانوند: من و سیدجلال قهرمانی را از پرسپولیس گرفتیم!



نشت اطلاعات تلگرام چه تبعاتی دارد؟



بهترین فیلم‌های درام سال را بشناسید



روحانی مسائل ساده‌تر از کرونا را هم نتوانست مدیریت کند/ راه‌حل کرونا قرنطینه است اما دولت نه انگیزه‌ دارد نه منابع



ماجرای قتل موبایل‌فروشی که نباید مغازه‌اش را باز می‌کرد



کدام مدل مهار کرونا بهتر است؛ دموکراسی کره جنوبی یا دیکتاتوری چین؟



8 پیشنهاد دکتر معین به رییس‌جمهور برای پیشگیری و درمان کرونا در کشور



وقتی با آمریکا می‌جنگیم باید هزینه‌اش را هم بدهیم



آیا محمد جواد ظریف نامزد انتخابات ریاست جمهوری می شود؟



علی نصیریان: وقتی اینقدر آسیب‌پذیریم، این‌همه غرور و قلدری چه معنایی دارد؟




آخرین اخبار

نگاه سیاست زده به هنر تمامی ندارد



مرعشی: واقعیات امروز کشور تعامل مجلس با دولت را می‌طلبد



سرنوشت قاتل راننده تریلی البرزی



دستگیری عاملان دار زدن یک سگ



دستاوردهای کرونا/عماد افروغ



آخرین وضعیت ترامپ : بایدن در 6 ایالت حساس پیشتاز است/ آیا ترامپ به راحتی انتخابات را می بازد؟



سوزان رایس: به خاطر بی‌کفایتی ترامپ هزاران آمریکایی بی‌جهت جان خواهند باخت



اولین «خروج» کرونایی سینما؛ تصمیم «اوج» و حاتمی‌کیا برای خصوصی‌ها نمی‌صرفد



استقبال ظریف از طرح روسیه برای ایجاد «گذرگاه سبز» در برابر تحریم‌ها



صنوف تهران هفته آینده هم تعطیل اند



ارجاع بیش از ۷۰۰ متوفی به دلیل مسمومیت‌های‌ الکلی



تعداد مبتلایان به ویروس کرونا به نفر ۶۴۵۸۶ افزایش یافت/قربانیان ۳۹۹۳ نفر



تجربه حاکمیت یک دست تجربه شکست خورده‌ای است/تندروها چهره جدیدی برای ۱۴۰۰ معرفی می‌کنند



احتمالات تعیین تکلیف لیگ نوزدهم فوتبال/ شانس برگزاری بیشتر است



متقاضیان وام یک میلیون تومانی در سایت هدفمندی یارانه‌ها ثبت‌نام کنند



تداوم رشد شاخص بورس در بازار امروز



نرخ سکه و طلا در ۲۰ فروردین/ سکه تمام بهار آزادی به قیمت ۶ میلیون و ۳۷۰ هزار تومان رسید



نرخ ارز آزاد در ۲۰ فروردین/ دلار به قیمت ۱۵ هزار و ۶۰۰ تومان رسید



برداشتن تحریم‌های غیرقانونی آمریکا به نفع کل دنیا و یک ضرورت است



پیگیری ماجرای ثروت‌های بادآورده در خاطرات سال ۷۶ هاشمی و واکنش جالب یزدی و رئیسی






درباره ما

اصلاحات پرس رسانه ای است وابسته به جریان اصلاحات به ویژه جوانان اصلاح طلب که در راستای مطالبات اصلاح طلبانه مردم ایران به فعالیت رسانه ای مشغول است.

با ما در تماس باشید




ما را در شبـکه های اجتماعی دنبال کنید

Instagram Twitter Telegram rss

نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است
Copyright © 2018 www.EslahaatPress.com, All rights reserved