سرویس‌های خبری

خبر

شناسه خبر :

۳۱۳۴۱

تاریخ انتشار :

۱۳۹۹/۰۳/۰۷ ۰۹:۱۸

سوسیالیسم با چهره انسانی اسلام با چهره رحمانی/سعید حجاریان




روزنامه «آرمان ملی» در یادداشتی به قلم سعید حجاریان آورده است: اصطلاح «سوسیالیسم با چهره انسانی» (socialism with a human faces) در ادبیات سوسیالیست‌ها آشناست و مسبوق به سابقه. این اصطلاح در دهه 1960 از سوی الکساندر دوبچک و لودویک اسوبودا برای تغییرات بنیادین در سیستم کمونیستی چکسلواکی به‌کار گرفته شد. آنها می‌خواستند ضمن حفظ مالکیت جمعی، حوزه‌های سیاست، فرهنگ و سبک زندگی را دموکراتیزه کنند. آنها تلاش‌های زیادی صورت دادند و این ترکیب عجیب و غریب از سوسیالیسم را با عنوان سوسیالیسم با چهره انسانی عرضه کردند. البته، پیش از آنها چهره‌هایی مانند رزا لوکزامبورگ نیز همین ایده‌ها را پی گرفته بودند بی‌آنکه سوسیالیسم را به‌صفتی خاص متصف کنند. لوکزامبورگ انتقادات تندی را نسبت به لنین وارد کرد و اعتقاد داشت سبک کار بلشویک‌ها به تمرکز قدرت می‌انجامد و مانع پیشرفت دموکراسی و یا به‌بیان بهتر دیگرپذیری در حوزه‌های اجتماعی و سیاسی می‌شود. از این منظر، او را می‌توان به‌نوعی پایه‌گذار سوسیالیسم اروپایی نامید که بعدها توسط ویلی برانت و اولاف پالمه و برونو کرایسکی در سه‌ کشور آلمان، سوئد و اتریش پیاده شد، اما در کشور چکسلواکی ایده سوسیالیسم با چهره انسانی پایدار نماند و از دو سو مورد تهاجم قرار گرفت. از یکسو، کمو‌نیست‌های ارتدوکس در درون چکسلواکی و همچنین شوروی آن را نوعی تجدیدنظر در مبانی کمونیسم و چرخش به سمت سرمایه‌داری و لیبرالیسم قلمداد کردند. از سوی دیگر، کشورهای اروپای غربی و آمریکا آن را ابزاری برای بقای کمونیسم می‌دیدند و معتقد بودند سوسیالیسم اساسا نمی‌تواند چهره‌ انسانی به‌ خود بگیرد و این فریبی است برای دراز کردن عمر چکسلواکیِ کمونیست. نهایتا شوروی‌ طاقت نیاورد و در بهار سال 1968 با تانک وارد پراگ شد و دولت را ساقط کرد و دست‌نشانده خود را به‌جای دوبچک قرار داد.

در ایران

در ایران بعد از دوم خرداد سال 1376، اصطلاحی تحت عنوان «اسلام رحمانی» صورتی اجتماعی به‌خود گرفت و پوسته مباحث تئوریک و درون‌گروهی را شکافت. قائلان به این قرائت از اسلام اعتقاد داشتند (و دارند) که این دین نه فرمان به قتل می‌دهد و نه قائل به کشتار جمعی است و می‌گفتند پیامبر اسلام به‌صفت رحمت‌ للعالمین آمده است و در یک کلام، رحمت خداوند بر غضبش سبقت دارد. البته اینان خود التفات داشتند که این قرائت از اسلام نوتأسیس نیست. این قرائت از اسلام هم از قضا با حملاتی مواجه شد؛ از دو سو! از یک طرف، مخالفان اسلام بودند که اعتقاد داشتند این دین اساسا با جنگ و خون‌ریزی ایران را فتح کرده و عملکرد جمهوری اسلامی را نیز شاهدی بر مدعای خود می‌گرفتند و صراحتا می‌گفتند نمی‌توان بربریت را با پوششی انسانی نادیده گرفت. از طرف دیگر، عده‌ای خشکه‌مقدس بودند که اسلام رحمانی را نواختند و گفتند این مفهوم بنا دارد اسلام را لیبرالیزه کند و تا جایی پیش رفتند که صراحتا اعلام کردند، اسلام قِتال دارد و شریعت دستور داده است: «و قاتلوهم حتی لا تکون فتنه». و این آیه به شعار آشنایی بدل شد، البته این‌ همه ماجرا نبود و فیلسوفان متقشر هم به میدان آمدند و عباراتی این چنین گفتند: «اسلام به هر مسلمانی حق داده است که وقتی دید شخصی به مقدسات توهین می‌کند، خونش را بریزد و دادگاه هم نمی‌خواهد» (مصباح یزدی، پیش‌خطبه‌های نماز جمعه تهران، 12/شهریور/1378).

سنگر ثبات

در چکسلواکی منازعه با پیروزی تندروها به پایان رسید، اما این پایان راه نبود. زمانی که گورباچف قدرت را به‌دست گرفت، در تمجید از دوبچک دوباره شعار «سوسیالیسم با چهره انسانی» را مطرح کرد و با دو ایده گلاسنوست و پرسترویکا همان مسیر را در پیش گرفت. این دو البته خارج از سوسیالیسم نبودند اما شفافیت و نوعی دموکراسی را به‌همراه داشتند یعنی عملا گورباچف لباس دوبچک را به تن کرد! اما، این رویه در آن خاک پایدار نماند و بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، اقمار راه‌های متفاوتی را پیموندند؛ چکسلواکی مبدع یکی از اصلی‌ترین چرخش‌ها بود و به‌شدت به آمریکا وابسته شد و حتی، رادیوی اروپای آزاد در آنجا شکل گرفت. غرض آنکه افراط، چه در گرایش به سوسیالیسم و چه به اسلام، تفریط را بارور می‌کند. یعنی به‌طور مشخص کسانی که تن به اسلام رحمانی نمی‌دهند و آن را با انواع ابزارها محکوم و منکوب می‌کنند، کشور را به نقطه‌ای می‌رسانند که به یکی از پایگاه‌های مهم «دشمن» در منطقه تبدیل شود حتی بدتر از دوره پهلوی. چنانکه می‌بینیم گفتارها و کردارهای ضددین بسیار شدت گرفته است به‌حدی که انسان از نگارش آن‌ها شرم دارد. سابق بر این جاذبه ماه رمضان به‌حدی بود که افراد تارک‌الصلاه، روزه‌دار می‌شدند اما گویا این الگوی دین‌داری هم دستخوش تحول شده است و بسیاری از مردم هر دو را وانهاده‌اند. این تنگنا، سبب شده است که میل به اقامت در کشور به‌شدت نزولی شود تا حدی که اگر امکان انتخاب فراهم شود و گزینه‌هایی مانند گرین‌کارت فعال شود، روشن نیست چه آینده پیش روست. این تغییر و نه گفتن به هنجارهای دولت‌ساخته را در نهاد آموزش هم –که بناست ایدئولوژی سیستم را بازتولید کند- مشاهده می‌کنیم که اقبال به کلاس‌های ایدئولوژی‌ساز بسیار رو به نزول است، اما کلاس موسیقی –که نزد برخی حرام شمرده می‌شود- پررونق است. در پایان باید گفت، به‌لحاظ نظری و عملی به‌پایان منطق «چشم در برابر چشم»، «ما و آنها»، «دشنام در برابر دشنام» و... رسیده‌ایم و نباید سنگر ثبات نسبی و همبستگی ملی را برپایه منطقی ناروشن از کف بدهیم و مردم را در مقابل مردم قرار دهیم و با تقابل گفتمانی، شکاف‌ها را افزایش دهیم.

تبلیغات















پربازدیدترین ها

تأملی بر یک نامه/سعید حجاریان



روایت دست اول از شب تولد دلار ۴۲۰۰ تومانی/ روحانی نرخ دلار ۴۲۰۰ تومانی را تعیین کرد نه جهانگیری!



دفاع عجیب کمیسیون تحقیق مجلس از تاجگردون



کرونا باعث شد دولت ناچار به پناه بردن به بورس شود/ نهادها در برابر تغییر مقاومت می‌کنند



اکران فیلم‌های خارجی؛ فرمولی تازه برای نجات سینمای ایران!؟



مصباحی مقدم : اقتصادکشور نه دست اصولگراها بوده نه اصلاح طلبها



کمیسیونی کاملا فرهنگی بدون کتاب و فیلم!



آخرین جزئیات از حکم اعدام 3 بازداشت‌شده اعتراضات آبان/وکلا امکان دسترسی به پرونده را نداشته‌اند



رونمایی از کیفی اعجاب انگیز در اولین جلسه دادگاه برخی از مدیران سابق بانک مرکزی



سیف: برجام مشکل روابط بانکی ایران را حل نکرد/«تقریبا هیچ» حرف دلم بود




آخرین اخبار

هر دو باختند؛ هم صداوسیما، هم روح‌الله زم



جلسه‌های عزاداری محرم با وجود کرونا باید برگزار شود



دهمین جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات طبری برگزار شد



صادق زیباکلام: برجام گرفتار تیر غیب شد



سرنوشت تاج‌بخشی/ سعید حجاریان



برخورد خارج از چارچوب قانون با مفسدترین افراد عین فساد است



احمدی‌نژاد پاسخگوی عملکرد دوران ریاست‌جمهوری خود خواهد بود؟



طرح رجیستری، قاچاق تلفن‌همراه را متوقف نکرده است



استعفای عارف باید در «شورای عالی» بررسی شود/ عبدالله نوری ریاست شورایعالی سیاستگذاری را می پذیرد؟



دولت بعدی از جنس مجلس یازدهم نخواهد بود/ مجلس یازدهم نماینده هیچ طبقه‌ای نیست



تست سرولوژی نمی‌تواند وضعیت کنونی ابتلا به کرونا را مشخص کند



نیویورک تایمز: برنامه جامع همکاری تهران-پکن، خون تازه در رگ‌های اقتصاد ایران



برگزاری کنکور در گرو تصمیم ستاد ملی کرونا است/ نگران برگزاری کنکور دکترا نیستیم



دستورالعمل تأمین مالی بنگاه‌های کوچک و متوسط ابلاغ شد



مراقب کلاهبرداران در ثبت‌نام دریافت شناسنامه فرزندان با مادران ایرانی باشید



فوت ۱۹۴ بیمار در شبانه روز گذشته/ دو هزار و ۱۸۶ بیمار جدید



وزیر بهداشت: سالم‌ترین شیوه برگزاری کنکور را اعلام می‌کنیم



ورود شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سهام عدالت به بورس



زالی: برگزاری مجالس عروسی و ترحیم در تهران تعلیق شود



وزیر بهداشت: ویروس کرونا از طریق هوا منتقل نمی‌شود






درباره ما

اصلاحات پرس رسانه ای است وابسته به جریان اصلاحات به ویژه جوانان اصلاح طلب که در راستای مطالبات اصلاح طلبانه مردم ایران به فعالیت رسانه ای مشغول است.

با ما در تماس باشید




ما را در شبـکه های اجتماعی دنبال کنید

Instagram Twitter Telegram rss

نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است
Copyright © 2018 www.EslahaatPress.com, All rights reserved