سرویس‌های خبری

خبر

شناسه خبر :

۳۲۹۲۶

تاریخ انتشار :

۱۳۹۹/۰۵/۰۲ ۱۷:۲۳

خزان اصلاحات، بهار رادیکالیسم



عبداله مومنی: موضوع بیانیه تحلیل حمله آمریکا به عراق در نوروز سال ۱۳۸۲ و سقوط صدام‌حسین در عرض چند هفته بود. اگرچه تیتر اصلی بیانیه «بگذارید تا این وطن دوباره وطن شود» بود اما در آن زمان به بیانیه «بهار بغداد» موسوم شد و تاکنون نیز تحت همین عنوان نقد می‌شود

سازندگی نوشت: عبداله مومنی، از شاخص‌ترین رهبران فراکسیون مدرن دفتر تحکیم وحدت محسوب می‌شود. دبیر تشکیلات طیف علامه دفتر تحکیم وحدت بین سال‌های 80 تا 84 که این روزها بیش از همیشه به نقد روندهای گذشته و کنونی اصلاحات می‌پردازد، در گفت‌وگوی اختصاصی با «سازندگی» برای نخستین بار از زمینه‌ها و پیامدهای انتشار بیانیه‌ای می‌گوید که به «بهار بغداد» مشهور شد. بیانیه‌ای که پس از حمله آمریکا به عراق و با امضای 24 انجمن از اعضای اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان سراسر کشور، دفتر تحکیم وحدت منتشر شد. این اولین مصاحبه عبداله مومنی در نقد عملکرد دفتر تحکیم وحدت در دوره زعامت اوست.

 

یکی از مناقشه‌برانگیزترین نقاط کارنامه طیف علامه دفتر تحکیم وحدت انتشار بیانیه بهار بغداد بود. این بیانیه در ادامه رشته بیانیه‌هایی بود که شورای عمومی تحکیم عموما بدون اطلاع شورای مرکزی که در اختلافات بین دو جناح قفل شده بود، منتشر می‌کرد. اما ظاهرا در این بیانیه خاص شما هم جزو دست‌اندرکاران بودید. قدری درباره تبعات سیاسی این بیانیه برای خود بگویید.
موضوع بیانیه تحلیل حمله آمریکا به عراق در نوروز سال ۱۳۸۲ و سقوط صدام‌حسین در عرض چند هفته بود. اگرچه تیتر اصلی بیانیه «بگذارید تا این وطن دوباره وطن شود» بود اما در آن زمان به بیانیه «بهار بغداد» موسوم شد و تاکنون نیز تحت همین عنوان نقد می‌شود. تحلیل مفاد ارائه شده در این بیانیه همیشه در این سال‌ها دم‌دست‌ترین مورد برای منتقدان کارنامه دفتر تحکیم وحدت در دهه 80 بوده است. مدعای اصلی منتقدان این است که در این بیانیه دفتر تحکیم وحدت ضمن استقبال و تایید حمله آمریکا به عراق، غیرمستقیم وضعیت مشابهی را برای ایران آرزو کرده و آن را توجیه اخلاقی کرده است.


این منتقدان چه کسانی هستند؟
منتقدان بیانیه به چند دسته تقسیم می‌شوند: گروهی از اصحاب قدرت هستند که نه‌تنها با این بیانیه، بلکه با تمامی نظرات و کارنامه دفتر تحکیم وحدت در آنها سال‌ها مخالف هستند. گروه دیگری از منتقدان بهار بغداد رقبای صنفی و سیاسی دفتر تحکیم وحدت در دانشگاه‌ها، با اعتقادات سوسیالیستی و چپ هستند که با توجه به مرکزیت موضوع ضدیت با امپریالیسم آمریکا و مخالفت با مفاهیمی همچون نظم جهانی، این بیانیه را به عنوان مستمسکی در انتساب دفتر تحکیم وحدت به هواداری بی‌حساب و کتاب از امپریالیسم قرار می‌دهند؛ اما دسته سوم، متحدان و هم‌جبهه‌ای‌های جنبش دانشجویی یعنی اصلاح‌طلبان هستند که به فراخور گذشته نقد این بیانیه را در دستور کار قرار داده‌اند.
همین‌جا برای اینکه مخاطب شبهه غلتیدن به چاله توجیه‌گری را احساس نکند، به صراحت می‌گویم که کلیت بیانیه بهار بغداد، بخشی از مفاد آن و تحلیل کلی برخاسته از این بیانیه در مجموع اقدامی اشتباه و خارج از مسیر کلی جنبش دانشجویی بوده و اگر امروز به نوروز ۸۲ بازگردم، نه‌تنها با صدور چنین بیانیه‌ای همدل و همراه نخواهم بود، بلکه در برابر آن خواهم ایستاد. اما معتقدم بهار بغداد تاثیر جدی در کنش دفترتحکیم وحدت در دهه ۸۰ نداشته است و بیش از حد ممکن به آن پرداخته شده؛ آن‌هم توسط مخالفان. بعضا این بیانیه را چماقی برای کوبیدن بر سر فعالان هزینه‌پرداز جنبش دانشجویی کرده‌اند.


از زمینه‌های انتشار بیانیه و فضای سال 82 بگویید.
بیانیه بهار بغداد در شرایط عجیبی صادر شد. سنگین‌ترین فشارهای سیاسی، امنیتی و قضایی بر دانشجویان دفتر تحکیم وحدت اعمال شده بود. ده‌ها دانشجو با پرونده‌های انضباطی و قضایی مواجه بودند. ده‌ها روزنامه‌نگار و فعال سیاسی موثر جریان اصلاحات یا محبوس یا در انتظار حبس بودند. اصلاحات سیاسی به عنوان یک پروژه سیاسی با زمین‌گیر شدن مطلق مجلس ششم و عدم توفیق دولت در اجرای وعده‌های سیاسی عملا به شکست رسیده بود. جوی از ناامیدی نسبت به امکان اصلاح به‌وجود آمده بود. در چنین جوی، آمریکا در یک حمله چندهفته‌ای به عراق دیکتاتور این کشور را برانداخت. برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها کوچک‌ترین مقاومتی از سوی مردم عراق در برابر حمله آمریکا صورت نگرفت و حتی تصاویری از استقبال از سقوط صدام منتشر شد. این موضوع اصلی‌ترین اماره‌ای بود که باعث شد بیانیه مفصل بهار بغداد منتشر شود. یعنی هشدار درباره بی‌دفاع شدن یک حکومت در برابر دشمن خارجی.


یعنی تنها پایه چنین تحلیلی واکنش مردم عراق نسبت به سقوط صدام بود؟
درس‌آموزی از تاریخ کشورمان هم بود. هنگام حمله اعراب به ایران در دوره ساسانی و هنگام حمله افغان‌ها به ایران در دوره صفویه، ظلم بی‌حساب و کتاب حاکمان بر مردم و شکاف عمیق میان حکومت و ملت باعث شد مقاومت جدی در برابر حمله خارجی صورت نگیرد. اگرچه از ذکر این موارد تاریخی در بیانیه به دلیل مطول شدن پرهیز داشتیم. نمونه معاصر این وضعیت حمله متفقین به ایران در جنگ جهانی دوم و برانداختن دیکتاتوری رضاشاه است. آیت‌الله خمینی در دوران مبارزه با حکومت پهلوی موضوع خوشحالی مردم از حمله خارجی برای برانداختن رضاشاه مستبد را به فرزندش گوشزد کرد. موضوع شیوه ایستادگی در برابر دشمن خارجی در ادبیات امروزین جریان اصلاحات نیز همواره وجود داشته است. بعد از روی کار آمدن ترامپ و افزایش افسارگسیخته تهدیدات علیه کشورمان و اعمال تحریم‌ها و فشارهای ظالمانه به ایران، همواره لب کلام اصلاح‌طلبان این بوده که راه‌حل بی‌اثر ساختن فشار دشمن خارجی، وحدت ملی در داخل آن هم از طریق رعایت حقوق ملت است. بنابراین در این بخش بیانیه بهار بغداد نه‌تنها نقطه قابل مذمتی نیست، بلکه چنین تحلیلی که لازم است حاکمیت حقوق مردم را به رسمیت بشناسد تا در مواقع بحران دلگرم به حمایت مردمی باشد تحلیل منطقی و قابل دفاعی است.


گفتید به بیانیه انتقاد دارید. این انتقاد مشخصا به کجای بیانیه است؟
موضوع اصلی که بیانیه بهار بغداد را دچار مشکل می‌کند و انتقادها بدان را وارد می‌سازد، تحلیلی است که دانشجویان درباره مقوله جنگ، و مفید بودن آن ارائه می‌کنند. دانشجویان با مقایسه دهه‌ها ظلم و جنایت صدام، حمله آمریکا برای براندازی او را بسیار کم‌هزینهتر از آن چند دهه توصیف می‌کنند. در حالی که این سخن از روی خام‌اندیشی و کم‌تجربگی ما بود.
همچنین تجویز جنگ ولو در برابر استبداد داخلی در تعارض با مشی صلح‌طلبی فعالیت‌های دانشجویی و مقابله با انواع و اشکال خشونت‌طلبی بود. نمی‌توان برای رهایی از امر مذموم استبداد داخلی، امری منفی‌تر و غیرقابل دفاع‌تر از آن یعنی خشونت را تجویز و تئوریزه نمود. از سال ۱۳۸۲ تاکنون هزاران نفر از مردم عراق در نتیجه آتشی که به دنبال حمله آمریکا به این کشور افروخته شد، از میان رفته‌اند. در بیانیه بهار بغداد عباراتی هست که جنگ و مآلا خشونت را به عنوان یک راه‌حل برای رسیدن به وضعیت بهتر تجویز کرده است که اساسا این نگرش را باید ناشی از عصبانیت و طاق آمدن صبر کم جوانی و عدم نگرش عمیق قلمداد نمود. این به باور من مهم‌ترین و بزرگترین ایراد وارده به این بیانیه است. خشونت مقدمه صلح نیست و کاربرد چنین تحلیلی از سوی دانشجویان شایسته ملامت و نقد است.
باید توجه داشت که در دهه 80، تاکید بر مبارزات مسالمت‌آمیز و خشونت‌پرهیز و تلاش برای رواج رواداری و تساهل و برقراری ارتباط میان گروه‌های مختلف مدنی و سیاسی محذوف با جامعه، از اصلی‌ترین شاخصه‌های گفتمان دانشجویی بود. در واقع دالان گفتمانی که دانشجویان تحکیمی در آن قدم می‌زدند و دستگاه تحلیلی که به کمک آن فعالیت مدنی خود را پیش می‌بردند، فاقد عنصر تایید و تجویز خشونت بود. دانشجویان در هیچ کدام از فعالیت‌های مدنی و سیاسی خود روی به خشونت نیاوردند و همواره بر مبارزه مسالمت‌آمیز تاکید داشتند. پس، باور به خشونت و جنگ به عنوان راه‌حل رسیدن به صلح در تئوری و پراتیک آن‌ها جایی نداشت. بنابراین کاربرد چنین عباراتی را باید ناشی از غلبه فضای احساسی و فشارها و افزایش محدودیت‌ها و خشونت بر فعالان دانشجویی دانست.


چیزی که شما نقد می‌کنید، حتی امروز و پس از مشاهده وضعیت عراق و افغانستان همچنان طرفدارانی هم دارد. حالا اگر مستقیما از جنگ سخن نمی‌گویند اما صراحتا از تحریم علیه ایران حمایت می‌کنند. مخالفت شما با فشار خارجی، آیا مبنای سیاسی هم دارد یا صرفا اخلاقی است؟
به نظر من نگاه نیروی ملی باید بر استواری و پایداری دموکراسی از طریق درون‌زایی روند تغییرات دموکراتیک با اتکا بر بدنه اجتماعی داخل کشور و براساس ظرفیت‌های دموکراتیک موجود در داخل ساختار سیاسی باشد. هر نگرشی که بخواهد با تکیه بر عوامل بیرونی به دنبال تحقق دموکراسی و گذار دموکراتیک باشد جدای از تحمل تحقیر ناشی از اتکا به زور نظامی و حمایت خارجی که با اصول بنیادین استقلال و تمامیت ارضی کشور تعارض دارد و باید خط قرمز هر نیروی ملی و وطن‌پرستی باشد، دچار یک اشتباه محاسباتی نیز هست و آن اینکه نمی‌توان با تکیه بر تغییرات ناشی از حمله و فشار خارجی تغییر پایداری را برای کشور به وجود آورد و این گونه تغییرات ناپایدار خواهد بود. اساسا تغییراتی که براساس حمایت خارجی باشد نمی‌تواند پایدار باشد چون فاقد مشارکت‌طلبی و حضور مدنی و دموکراتیک نیروهای مدافع دموکراسی در داخل است و از آنجا که در روند تغییر مناسبات قدرت سیاسی به نفع دموکراسی از طریق مبارزات مدنی صورت نگرفته است، تجربه مدنی و ممارست دموکراتیک شهروندان را نیز به همراه نداشته و هیچ دستاوردی در ایجاد نهادهای مدافع دموکراسی ندارد. در نتیجه تغییرات به وجود آمده نیز مفید و ماندگار نخواهند بود. چرا که قدرت خارجی به‌وجودآورنده دموکراسی خود باید محافظت از دموکراسی را برعهده گیرد.


سوالی که اینجا وجود دارد این است که برای طرح چنین مضمونی چه نیازی به طرح مسائل پیچیده ژئوپلتیک و بین‌المللی بود. اساسا کارکرد جنبش دانشجویی چه نسبتی با این دست مسائل که بخش عمده آن در پشت پرده یا دست کم غیرعلنی دنبال می‌شود می‌تواند داشته باشد؟
اگر به متن این بیانیه هم مراجعه کنید می‌بینید که دانشجویان تحلیل‌های مفصلی درباره وضعیت منطقه‌ای، جهانی و مسائل داخلی عراق ارائه کرده‌اند که به نظر می‌آید نه‌تنها این بیانیه بلکه با توجه به فقدان تخصص ما درباره سیاست خارجی بسیاری از موضع‌گیری‌های ما درباره تحلیل شرایط جهانی و منطقه‌ای نیز بلاوجه بوده است. این البته ناشی از ورود دانشجویان به حیطه‌هایی بود که فاقد بضاعت تحلیلی لازم در آن بودند و از این منظر نیز باید به ما نقد وارد کرد و از موضع خودانتقادی، ورود به مسائلی که در آن حوزه غیرمطلع و فاقد دانش تخصصی بودیم را درست نمی‌دانم.
نکته‌ای که می‌خواهم اضافه کنم این است که دانشجویان به خصوص تهیه‌کنندگان متن بیانیه بهار بغداد در دو دهه اخیر عملا و با عملکرد خویش، از برخی فرازهای این بیانیه که از آن بوی تجویز خشونت یا دخالت خارجی به مشام می‌رسد تبری جسته‌اند. دوستان عزیزم که در جریان بیانیه بهار بغداد بودند و حتی در تدوین آن نقش داشتند در دو دهه اخیر از فعالان خوشنام حاضر در تشکل‌های سیاسی داخل کشور و فعالان پیشرو در حرکت اصلاح‌طلبی بوده‌اند و همواره وزنه‌ای در جهت تقویت تغییرات سیاسی درون‌زا محسوب شده و برای حرکت بر مدار عقلانیت تلاش کرده‌اند. ما در دو دهه اخیر بر مدار فعالیت‌ سیاسی درون‌زا حرکت کرده‌ایم و در این راه هزینه سال‌ها زندان را متحمل شده‌ایم و مخالفت با هر گونه مداخله خارجی و در یک کلمه «ایران» برای‌مان خط قرمز غیر قابل عدول و حیثیت و شرف و افتخار ماست.


می‌شود گفت، تجربه جنبش دانشجویی نشان می‌دهد که هر وقت وارد سیاست خارجی شده، یک اشتباه بزرگ مرتکب شده و هزینه‌ای را هم متحمل شده است. از تسخیر سفارت آمریکا تا بیانیه بهار بغداد و البته بیانیه غزه.
بله. متاسفانه جنبش دانشجویی ایران از این دست افراط‌ و تفریط‌ها در کارنامه خود زیاد داشته است. امروز برخی از موثرترین و خوشنام‌ترین و هزینه‌داده‌ترین نیروهای جریان اصلاحات از میان طراحان و مجریان اشغال سفارت آمریکا هستند. این برادران عزیز شاید به لسان اشتباه بودن این حرکت خود را نپذیرند اما با عملکردشان این اشتباه را قبول کرده‌اند و یا بعضا این حرکت را در ظرف زمانی و تحلیلی خاص آن مقطع قابل دفاع ارزیابی می‌کنند. ما موثرین در بیانیه بهار بغداد البته هم به لسان و هم در عملکرد نقاط منفی تحلیلی مستتر در سطور این بیانیه را با فعالیت درون‌زای خود در عرصه سیاسی اعلام کرده‌ایم و بر این باوریم که راه رشد و آگاهی جامعه و پیشرفت کشور در وانهادن کلیه کنش‌ها و عملکردهای جریانات مختلف در وادی نقد با هدف جلوگیری از تکرار خطا در آینده و نه با هدف مچ‌گیری و بازخواست و سرزنش و ملامت است. با این حال از نگرش کمال‌گرایانه و آرمان‌خواهانه دانشجویان در ارائه تحلیل‌ها به رغم خطاپذیر بودن آن دفاع می‌کنم ولو آن که  این تحلیل‌ها یا مواضع، خام و فاقد عقلانیت سیاسی باشد.

تبلیغات















پربازدیدترین ها

همه‌ی آنچه درباره‌ی «جمشید شارمهد» و انجمنش می‌دانیم



تندروها می‌خواهند خودشان با آمریکا توافق کنند



وزارت نفت با عرضه پالایشگاه‌ها در صندوق ETF مخالف نیست



نقد عباس عبدی بر تاثیرگذاری توییتر بر تصمیم‌گیری‌ها در قوه قضاییه



ایرادات دولت هیچ ربطی به اصلاح‌طلبان ندارد



صدور قرار موقوفی تعقیب برای سردار نقدی غیرقانونی است/ درخواست اعاده دادرسی می کنیم



برای ۱۴۰۰ نیاز به تغییر صحنه داریم/چه اشکالی دارد یک پایداری در سبد کاندیداهای ۱۴۰۰ باشد؟



تئوریسین‌های اصلاحات هنوز در حال و هوای سال ۷۶ هستند/ مردم می‌گویند این‌ها سر و ته یک کرباسند



تیمی که در حال شکست است، نفرات خود را تعویض می‌کند



اصلاح‌طلبان با نامزد شناخته شده به صحنه انتخابات می‌آیند؟




آخرین اخبار

احمدی‌نژاد به تاریخ پیوسته است



اصلاحات ساختاری کلید نخورد، شاید خیلی زود دیر شود / جامعه مدنی ضعیف و مردم فرسوده شده‌اند



نفت به جای طلا/ حسین مرعشی



اصلاح‌طلبان تماشاچی انتخابات ۱۴۰۰؟ /خباز: سکوت بزرگان شایسته نیست



عباس عبدی:حرفهای فتاح خنده دار بود/نقش‌بازی کردن هم قلق دارد



روزنامه «جهان صنعت» توقیف شد



ظریف: برای استرداد پول‌های بلوکه شده از روش‌های مختلف استفاده می‌کنیم



تندروها می‌خواهند خودشان با آمریکا توافق کنند



توافق اولیه علی علیپور با باشگاه چینی



فاش شدن جزئیات جدید درباره محموله مرگباری که بیروت را منفجر کرد



نقد عباس عبدی بر تاثیرگذاری توییتر بر تصمیم‌گیری‌ها در قوه قضاییه



سقوط مرگبار دختر 16ساله از پشت بام مدرسه/ خواستگار او بازداشت شد



اسیدپاشی به همسر در ویلای شمال/ علت اختلافات خانوادگی اعلام شد



زنگ بی موقع تلفن، قاتل را که داخل یخچال قایم شده بود لو داد



جنگ در جبهه‌های متعدد داخلی و خارجی از بزرگ‌ترین مشکلات دولت فعلی است



تقاضای جمعی از نمایندگان برای تحقیق و تفحص از خودروسازان



۲۱۳۲ ابتلا و ۱۸۹ فوتی جدید کرونا در کشور



اکران آنلاین «رستاخیز» شُدنی است؟



آغاز ترم دانشجویان جدید از اول آبان



جزئیات طرح مجلس برای تغییر در شیوه سهمیه‌بندی بنزین






درباره ما

اصلاحات پرس رسانه ای است وابسته به جریان اصلاحات به ویژه جوانان اصلاح طلب که در راستای مطالبات اصلاح طلبانه مردم ایران به فعالیت رسانه ای مشغول است.

با ما در تماس باشید




ما را در شبـکه های اجتماعی دنبال کنید

Instagram Twitter Telegram rss

نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است
Copyright © 2018 www.EslahaatPress.com, All rights reserved